พินัยกรรม: ประเภท วิธีทำให้ถูกต้อง และข้อควรระวัง
รู้จักพินัยกรรมแต่ละแบบตามกฎหมายไทย — แบบธรรมดา เขียนเองทั้งฉบับ เอกสารฝ่ายเมือง พร้อมข้อควรระวังเรื่องพยานที่ทำให้พินัยกรรมเป็นโมฆะ
พินัยกรรมคือเครื่องมือที่ให้คุณกำหนดว่าทรัพย์สินจะตกทอดแก่ใคร การทำให้ถูกแบบจึงสำคัญมาก เพราะหากผิดแบบอาจ เป็นโมฆะ ทั้งฉบับ
ประเภทพินัยกรรมที่ใช้บ่อย
- แบบธรรมดา (มาตรา 1656) — ทำเป็นหนังสือ ลงวันเดือนปี ผู้ทำลงลายมือชื่อต่อหน้า พยานอย่างน้อย 2 คน และพยานลงลายมือชื่อ
- แบบเขียนเองทั้งฉบับ (มาตรา 1657) — ผู้ทำเขียนข้อความทั้งหมดด้วยลายมือตนเอง ลงวันเดือนปีและลายมือชื่อ (ไม่ต้องมีพยานก็ได้)
- แบบเอกสารฝ่ายเมือง (มาตรา 1658) — ทำต่อหน้าเจ้าพนักงาน ณ ที่ว่าการอำเภอ น่าเชื่อถือสูง
- แบบเอกสารลับ / แบบทำด้วยวาจา — ใช้ในกรณีเฉพาะ
ข้อควรระวังที่ทำให้พินัยกรรมมีปัญหา
- พยานไม่ถูกต้อง — ผู้รับทรัพย์หรือคู่สมรสของผู้รับเป็นพยาน อาจทำให้ข้อกำหนดส่วนนั้นเสียไป
- ไม่ลงวันเดือนปี — ในแบบที่กฎหมายกำหนดให้ต้องมี
- ข้อความกำกวม — ระบุทรัพย์/ผู้รับไม่ชัด ทำให้ตีความขัดแย้ง
- สภาพจิตของผู้ทำ — หากถูกอ้างว่าไม่มีสติสัมปชัญญะ อาจถูกฟ้องเพิกถอน
พินัยกรรมช่วยอะไรได้บ้าง
- กำหนดผู้รับทรัพย์ตามเจตนา (รวมถึงผู้ที่ไม่ใช่ทายาทโดยธรรม)
- ตั้งผู้จัดการมรดก ไว้ล่วงหน้า ลดขั้นตอนการร้องศาล
- ลดข้อพิพาทและความขัดแย้งในครอบครัว
- กำหนดเรื่องเฉพาะ เช่น การดูแลผู้เยาว์ หรือทรัพย์เฉพาะชิ้น
สรุป
พินัยกรรมที่ทำถูกแบบคือของขวัญที่ดีที่สุดสำหรับครอบครัว ช่วยให้ทุกอย่างเป็นไปตามเจตนาและลดความขัดแย้ง แนะนำให้ปรึกษาทนายเพื่อเลือกแบบที่เหมาะและร่างให้รัดกุม โดยเฉพาะกรณีมีทรัพย์มาก หลายครอบครัว หรือมีทรัพย์ต่างประเทศ
คำถามที่พบบ่อย
เขียนพินัยกรรมเองได้ไหม?
ได้ แบบ 'เขียนเองทั้งฉบับ' ต้องเขียนด้วยลายมือตนเองทั้งฉบับ ลงวันเดือนปีและลายมือชื่อ ส่วนแบบธรรมดาต้องมีพยานอย่างน้อย 2 คนลงลายมือชื่อ
ใครเป็นพยานพินัยกรรมไม่ได้?
ผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรมและคู่สมรสของผู้รับ ไม่ควรเป็นพยาน เพราะอาจทำให้ข้อกำหนดส่วนนั้นเสียไป รวมถึงผู้ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะและผู้ไร้/เสมือนไร้ความสามารถ
ทำพินัยกรรมแล้วเปลี่ยนได้ไหม?
ได้ เจ้ามรดกสามารถแก้ไขหรือทำพินัยกรรมฉบับใหม่เพื่อยกเลิกฉบับเดิมได้ตลอดเวลาขณะมีชีวิตและมีสติสัมปชัญญะ
