สิทธิรับมรดกของคู่สมรส แบ่งอย่างไรเมื่ออีกฝ่ายเสียชีวิต
อธิบายการแยกสินสมรสก่อนแบ่งมรดก และส่วนแบ่งของคู่สมรสที่จดทะเบียนตามแต่ละลำดับทายาท พร้อมตารางสรุปเข้าใจง่าย
เมื่อสามีหรือภริยาเสียชีวิต คำถามที่พบบ่อยคือคู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่จะได้รับทรัพย์สินเท่าใด หลายคนเข้าใจว่าได้ครึ่งหนึ่งเสมอ แต่ความจริงต้องเริ่มจากการแยก “สินสมรส” ออกก่อน แล้วจึงคำนวณส่วนแบ่งมรดกตามลำดับทายาทที่มีอยู่จริง
ต้องแยกสินสมรสออกก่อนเสมอ
ก่อนจะพูดถึงการแบ่งมรดก ต้องแยกสินสมรสออกจากกองทรัพย์สินเสียก่อน สินสมรสคือทรัพย์สินที่ได้มาระหว่างที่สมรสกัน คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่มีสิทธิได้รับสินสมรสกึ่งหนึ่งในฐานะเจ้าของร่วม ส่วนนี้ไม่ใช่มรดกและไม่ต้องนำมาแบ่งกับทายาท
เมื่อหักสินสมรสส่วนของคู่สมรสออกแล้ว ทรัพย์ส่วนที่เหลือของผู้ตาย (รวมสินส่วนตัวและสินสมรสอีกกึ่งหนึ่ง) จึงถือเป็นกองมรดกที่จะนำไปแบ่งต่อไป
ข้อควรระวัง การคำนวณผิดพลาดที่พบบ่อยคือนำทรัพย์ทั้งก้อนไปแบ่งเป็นมรดกโดยไม่แยกสินสมรสก่อน ทำให้คู่สมรสที่ยังมีชีวิตเสียสิทธิที่ควรได้
คู่สมรสเป็นทายาทโดยธรรมหรือไม่
คู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสถูกต้องตามกฎหมายเป็นทายาทโดยธรรมเสมอ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1635 โดยจะได้รับมรดกร่วมกับทายาทลำดับอื่น ส่วนแบ่งจะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับว่ามีทายาทลำดับใดเหลืออยู่
จุดสำคัญคือต้องเป็นคู่สมรสที่ “จดทะเบียน” เท่านั้น คู่ที่อยู่กินกันฉันสามีภริยาโดยไม่จดทะเบียนไม่ถือเป็นทายาทโดยธรรม จึงไม่มีสิทธิรับมรดก อย่างไรก็ตาม คู่ที่ไม่จดทะเบียนยังอาจมีประเด็นเรื่องกรรมสิทธิ์ร่วมในทรัพย์ที่ช่วยกันหามาได้ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับสิทธิทายาทและต้องพิสูจน์เป็นรายกรณี
ส่วนแบ่งของคู่สมรสตามแต่ละกรณี
ส่วนแบ่งของคู่สมรสในกองมรดกขึ้นอยู่กับว่ามีทายาทลำดับใดร่วมด้วย สรุปได้ดังนี้
| กรณีทายาทที่เหลืออยู่ | ส่วนแบ่งของคู่สมรส |
|---|---|
| มีผู้สืบสันดาน (ลำดับ 1) | ได้ส่วนแบ่งเสมือนทายาทคนหนึ่ง |
| มีบิดามารดา (ลำดับ 2) หรือพี่น้องร่วมบิดามารดา (ลำดับ 3) | ได้กึ่งหนึ่งของมรดก |
| มีทายาทลำดับ 4–6 | ได้สองในสามของมรดก |
| ไม่มีทายาทลำดับอื่นเลย | ได้มรดกทั้งหมด |
ตัวอย่างเช่น หากผู้ตายมีบุตร 2 คน คู่สมรสจะได้รับเสมือนเป็นทายาทคนหนึ่ง คือแบ่งมรดกออกเป็น 3 ส่วนเท่ากันระหว่างคู่สมรสและบุตรทั้งสอง
ทำไมการจดทะเบียนจึงสำคัญ
- คู่สมรสที่จดทะเบียนได้ทั้งสินสมรสกึ่งหนึ่งและสิทธิทายาทในมรดก
- คู่ที่ไม่จดทะเบียนไม่ได้สิทธิทายาท แต่ต้องไปพิสูจน์กรรมสิทธิ์ร่วมแทน
- เอกสารทะเบียนสมรสจึงเป็นหลักฐานสำคัญในการตั้งเรื่องจัดการมรดก
สรุป
การแบ่งมรดกของคู่สมรสมีสองขั้นตอนสำคัญ คือแยกสินสมรสกึ่งหนึ่งให้ก่อน แล้วจึงคำนวณส่วนแบ่งมรดกตามลำดับทายาทที่เหลืออยู่ เนื่องจากแต่ละครอบครัวมีโครงสร้างทายาทและทรัพย์สินแตกต่างกัน หากท่านมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสิทธิของตน สามารถปรึกษาทีมทนายของ ทรัพย์กฤษดาทนายความ จังหวัดปทุมธานี เพื่อรับคำแนะนำตามข้อเท็จจริงเฉพาะกรณีของท่าน
คำถามที่พบบ่อย
คู่สมรสได้รับมรดกครึ่งหนึ่งทุกกรณีจริงหรือไม่?
ไม่จริงเสมอไป ส่วนแบ่งขึ้นอยู่กับว่ามีทายาทลำดับใดร่วมด้วย ตั้งแต่ได้เสมือนทายาทคนหนึ่ง กึ่งหนึ่ง สองในสาม จนถึงได้ทั้งหมด
คู่ที่อยู่กินกันโดยไม่จดทะเบียนมีสิทธิรับมรดกไหม?
ไม่มีสิทธิในฐานะทายาทโดยธรรม แต่ยังมีประเด็นกรรมสิทธิ์ร่วมในทรัพย์ที่ช่วยกันทำมาหาได้ ซึ่งต้องพิสูจน์เป็นรายกรณี
สินสมรสกับมรดกต่างกันอย่างไร?
สินสมรสคือทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรส คู่สมรสที่ยังอยู่เป็นเจ้าของร่วมครึ่งหนึ่ง ส่วนนี้ไม่ใช่มรดก เหลืออีกครึ่งของผู้ตายจึงตกเป็นมรดก
